In tientallen Nederlandse gemeenten gaat een bovengemiddelde woningnood samen met hoge winkelleegstand. Vooral in en rond grotere steden is die combinatie zichtbaar. Dat blijkt uit een analyse van recente cijfers over leegstand en woningdruk.
Uit een analyse van Pointer (KRO-NCRV), op basis van data van het Centraal Bureau voor de Statistiek en woningdrukcijfers van BPD, blijkt dat in 81 gemeenten zowel de woningnood als de winkelleegstand bovengemiddeld hoog is. Stec Groep schat dat leegstaande verdiepingen boven winkels potentieel ruimte bieden voor circa 70.000 woningen.
Ruim 9.000 lege winkels
Volgens het CBS staan in Nederland meer dan 9.000 winkels leeg. In 81 gemeenten waar de woningdruk hoger ligt dan het landelijk gemiddelde, is ook de winkelleegstand hoger dan de door marktkenners gehanteerde gezonde norm van 5%. In 15 van deze gemeenten met een verhitte woningmarkt staat zelfs meer dan 10% van de winkels leeg.
De combinatie van hoge leegstand en hoge woningdruk doet zich met name voor in gemeenten rond grote steden. Daarmee lijkt juist in gebieden waar de vraag naar woningen het grootst is, ook fysieke ruimte aanwezig in de bestaande gebouwvoorraad. Het benutten van leegstaande winkelmeters kan volgens betrokkenen bijdragen aan versnelling van de woningproductie.
Parkeernorm belemmert transformatie
Regelgeving speelt volgens de analyse een belangrijke rol bij het uitblijven van transformatie. Met name de parkeernorm vormt in verschillende gemeenten een harde voorwaarde bij functiewijziging van winkel naar woning. Wanneer niet aan het vereiste aantal parkeerplaatsen kan worden voldaan, wordt geen vergunning verleend.
In vier van de onderzochte gemeenten geldt de parkeernorm als strikte eis bij transformatie: De Bilt, Zeist, Arnhem en Hilversum. De overige gemeenten hanteren eveneens parkeernormen, maar bieden ruimte voor maatwerk, bijvoorbeeld via nabijheid van ov-knooppunten of inzet van deelmobiliteit.
Meer leegstand door Wet betaalbare huur
Uit een eerdere rondgang van BNR Nieuwsradio bleek dat leegstaande winkelpanden ook steeds minder vaak worden omgebouwd tot huurwoningen door de Wet betaalbare huur. Die zorgt ervoor dat het verbouwen van winkels naar woningen te weinig opbrengt.
Verschillen in actief transformatiebeleid
Van de 15 gemeenten met de grootste combinatie van woningnood en winkelleegstand heeft een deel nauwelijks actief beleid op winkeltransformatie. In onder meer Leidschendam-Voorburg, Amersfoort en Zaanstad ontbreekt een gerichte strategie om leegstaande winkelpanden om te bouwen tot woningen.
Andere gemeenten staan transformatie wel toe, maar sturen beperkt actief. Slechts vier gemeenten – Rijswijk, Apeldoorn, Hilversum en Tilburg – geven aan actief te werken aan ombouw, onder meer via transformatiemanagers en langjarige strategieën. Opvallend is dat Hilversum zowel een streng parkeerbeleid hanteert als actief inzet op transformatie.
